Monthly Archives: Styczeń 2014

Widzimy, że wiadomość to coś więcej niż tylko słowa: niesie znaczenie fak­tyczne, relacyjne i emocjonalne. Z interpretacyjnego punktu widzenia wszyscy je­steśmy istotami społecznymi, które uczą się negocjować własne sposoby postępo­wania w sytuacjach społecznych, o jakich mamy wspólną wiedzę i które znaczą dla nas to samo, co dla naszych partnerów. Interpretujemy sytuację w kategoriach „re­guł” operacyjnych, to jest takich, których często używamy i na kształt których wpływaliśmy, a działamy stosownie do naszych zamiarów i pojmowania sytuacji. Najważniejsze, żeby móc to wszystko zrobić, to umieć interpretować. Ludzie inter­pretują od chwili, kiedy zaczęli mówić, ale dopiero od niedawna uczeni starają się rozwinąć „naukę” o interpretowaniu, zwaną heremeneutyką.

Zadawaliśmy już pytanie o sens posługiwania się w badaniu świata społeczne­go zasadami nauk ścisłych. W rozważaniach o istocie nauk społecznych zarysowa­ło się w XX wieku podejście hermeneutyczne reprezentowane przez takich myśli­cieli, ja c Wilhelm Dilthey, Hans-Georg Gadamer i Paul Ricouer. Hermeneutyka to nauka o interpretacji. Tradycyjnie oznacza bardziej wyrafinowane i głębsze zrozu­mienie. Bibliści uprawiają hermenutykę, interpretując fragmenty świętych ksiąg, a prawnicy – kiedy starają się wyjaśnić intencje określonego przepisu prawa. Ale z podobnym procesem mamy do czynienia, kiedy dziecko próbuje zrozumieć nor­my obowiązujące w klasie i postępować zgodnie z nimi albo kiedy antropolog stara się zrozumieć obcą kulturę. Hermeneutyka polega na czytaniu i interpretowaniu do­wolnego rodzaju „ludzkiego tekstu”. Do definicji terminów „czytanie” i „tekst” podchodzić należy wyrozumiale.

Nasz społeczny świat to nader skomplikowany „tekst”. Składa się z wielu czę­ści, każda z własnym zestawem reguł, norm, pojęć i ról, które tworzą pewną formę aktywności społecznej. Zwolennicy podejścia hennenutycznego w badaniach spo­łecznych uważają, że obowiązkiem badacza jest sporządzić dobrą interpretację działań człowieka, która opierałaby się na regułach, rolach i normach funkcjonują­cych w danej sytuacji społecznej. Zrozumienie części pomaga zrozumieć całość złożonego systemu społecznego, a zrozumienie całości ułatwia nadanie sensu czę­ściom, wzajemnemu ich powiązaniu oraz ich powiązaniu z całością. Jak mieliśmy okazję się przekonać, interpretatywiści badali szkoły właśnie jako takie złożone sy­stemy społeczne. Opisywali rządzone regułami zachowanie uczniów, nauczycieli, pracowników administracji szkolnej.

Kluczowe znaczenie ma problem „dobrej” interpretacji. Przez lata hermeneuty­ka wypracowała reguły i kanony dobrej interpretacji, panuje wszelako zgoda, że coś takiego, jak prawidłowa albo jedyna dobra interpretacja, nie istnieje. Nie znaczy to jednak, że wszystkie interpretacje są równie dobre. Interpretacja jest niczym hipote­za – wyrozumowanym przypuszczeniem, że kiedy rzeczy poddać sprawdzeniu, po­toczą się tak a tak. Interpretacja jest „testowana” przez odniesienie do faktów za­wartych w „tekście” społecznym; im więcej pozwoli z „tekstu” „odczytać”, tym bardziej się „potwierdza” i tym „prawdopodobniej” jest poprawna. Wszystko to za­chodzi w hermeneutycznym kręgu.Termin krąg hermeneutyczny (koło hermeneutyczne) odnosi się zarówno do procesu rozumienia danego tekstu społecznego, jak do procesu wyboru między dwiema lub więcej interpretacjami tego samego tekstu. Mówimy o hermeneutycz­nym kręgu, żeby zaznaczyć, że interpretując tekst, nie wychodzimy poza sam tekst.