Monthly Archives: Styczeń 2010

Dokładniej jest tak, że jeśli czyjś status jest w wystarczającym stopniu uznany i został potwierdzony przez zwycięskie potlacze w przeszłości (wydane tak przez niego samego, jak i przez jego przodków), wówczas można nie przyjąć darów bez obawy zbrojnej walki. W tym przypadku odmawiający musi jednak sam wy­dać potlacz, podczas którego będą rozdane jesz­cze bogatsze dary i zachowany zostanie iden­tyczny ceremoniał. Jeżeli potlacz nie polegał na ostentacyjnym zniszczeniu dóbr, to uczestnictwo w nim nakłada na obdarowanego obowiązek zwrotu, tzw. przeciwdaru z nadwyżką 30 do 100% rocznie. Niewypełnienie tego obowiązku oznacza utratę godności osobistej, a ściślej utra­tę wartości posiadanych imion, z którymi India­nie wiązali określone uprawnienia społeczne i ceremonialne.

Tak więc sankcją w tych plemionach była nie tylko utra­ta imienia oraz miejsca w hierarchii ludzi wol­nych, ale w ogóle utrata statusu człowieka wol­nego.Późniejsi badacze zauważyli, że formy ago- nistyczne nie obejmują wszystkich potlaczy urządzanych przez Indian, i że poza świętami rywalizacyjnymi — urządzanymi na cześć obcych wodzów — w innych przypadkach za­chowana jest zasada ekwiwalencji wymienia­nych darów.Wymiany ekwiwalentne są środkiem służą­cym zawieraniu pokoju i sojuszu pomiędzy bio­rącymi w nich udział grupami. Stanowią też symbol przejścia od potencjalnego konfliktu partykularnych interesów stron do ich harmo­nijnego współdziałania. Rea­lizacja pewnych celów społecznych, ustanowie­nia współpracy i sympatii wzajemnej jest funk­cją zasadniczą i niezależną od dodatkowych po­żytków towarzyszących wymianie ekwiwalent­nej.

Wśród różnorodnych umów, zawieranych zgodnie z zasadą wymiany ekwiwalentnej, M. Sahlins wyróżnia przede wszystkim następują­ce rodzaje: 1) formalne związki przyjaźni lub fikcyjnego pokrewieństwa, jak np. braterstwo krwi. Zawarcie związku tego typu wiąże się z pewną ceremonią i jest zazwyczaj uzupełnio­ne przez wymianę identycznych dóbr lub upra­wnień, np. do współżycia z kobietami partnerów. Wymiana taka jest wstępem do rozwoju rzeczy­wistej więzi społecznej i uczucia wzajemnej sympatii pomiędzy stronami; 2) potwierdzenie sojuszów terytorialnych, jak np. różne święta i festyny urządzane na cześć zaprzyjaźnionych rodów. Mogą to być rody żyjące w tej samej miejscowości, czy też sąsiadujące ze sobą wioski; 3) rytuały zawarcia pokoju, kończące stany woj­ny lub krwawej zemsty pomiędzy przeciwnymi sobie stronami.

Wielu badaczy zalicza do tej ka­tegorii również wszelkiego rodzaju kompensa­cje, główszczyzny itp., przekazywane poszkodo­wanemu przez sprawcę. Często takie załatwie­nie sporu wiąże się z nawiązaniem przyjaznych stosunków między stronami i ma na celu wy­równanie rachunku strat i korzyści. W prak­tyce oczywiście może dojść tylko do formalne­go objawienia uczuć przyjaznych w postaci wspólnej uczty, uścisków dłoni itp.; 4) związek małżeński również w wielu wypadkach ma cha­rakter wymiany odwzajemnionej. Rozmaite ceremonie religijne i święta urzą­dzane przez jednostki, rodziny, społeczności lo­kalne stanowią okazje do realizacji mechaniz­mu wzajemności. Polega to na rozdawaniu dóbr lub wykonywaniu usług na rzecz drugiej strony.