ROZDZIELENIE WEDŁUG ZASAD

O    ile zasady dziedziczenia utrzymują podział społeczności lokalnej na poszczególne rodziny składowe, o tyle „świadczenia całościowe” czy też „wymiana ekwiwalentna” zapewniają cyr­kulację dóbr w obrębie szerszej zbiorowości. W klasycznym przypadku wymiana taka nie ma bezpośredniego charakteru ekonomicznego w tym sensie, że nie przynosi zysku zaangażo­wanym stronom. Jej podstawowa funkcja polega na okazaniu braku wzajemnej wrogości… Czytaj więcej »

ZALICZANE PRZEZ BADACZY

Wielu badaczy zalicza do tej ka­tegorii również wszelkiego rodzaju kompensa­cje, główszczyzny itp., przekazywane poszkodo­wanemu przez sprawcę. Często takie załatwie­nie sporu wiąże się z nawiązaniem przyjaznych stosunków między stronami i ma na celu wy­równanie rachunku strat i korzyści. W prak­tyce oczywiście może dojść tylko do formalne­go objawienia uczuć przyjaznych w postaci wspólnej uczty, uścisków dłoni itp.;… Czytaj więcej »

WŚRÓD RÓŻNYCH UMÓW

Wśród różnorodnych umów, zawieranych zgodnie z zasadą wymiany ekwiwalentnej, M. Sahlins wyróżnia przede wszystkim następują­ce rodzaje: 1) formalne związki przyjaźni lub fikcyjnego pokrewieństwa, jak np. braterstwo krwi. Zawarcie związku tego typu wiąże się z pewną ceremonią i jest zazwyczaj uzupełnio­ne przez wymianę identycznych dóbr lub upra­wnień, np. do współżycia z kobietami partnerów. Wymiana taka jest… Czytaj więcej »

SANKCJE W PLEMIONACH

Tak więc sankcją w tych plemionach była nie tylko utra­ta imienia oraz miejsca w hierarchii ludzi wol­nych, ale w ogóle utrata statusu człowieka wol­nego.Późniejsi badacze zauważyli, że formy ago- nistyczne nie obejmują wszystkich potlaczy urządzanych przez Indian, i że poza świętami rywalizacyjnymi — urządzanymi na cześć obcych wodzów — w innych przypadkach za­chowana jest zasada… Czytaj więcej »

WYSTARCZAJĄCY STATUS

Dokładniej jest tak, że jeśli czyjś status jest w wystarczającym stopniu uznany i został potwierdzony przez zwycięskie potlacze w przeszłości (wydane tak przez niego samego, jak i przez jego przodków), wówczas można nie przyjąć darów bez obawy zbrojnej walki. W tym przypadku odmawiający musi jednak sam wy­dać potlacz, podczas którego będą rozdane jesz­cze bogatsze dary… Czytaj więcej »

UTRZYMANIE POZYCJI W WIOSCE

Mauss zauważa, że w świadczeniach ca­łościowych i w potlaczu dadzą się, ściślej rzecz biorąc, wyróżnić trzy zasadnicze obowiązki: 1) obowiązek ofiarowania darów, 2) obowiązek przyjęcia darów i 3) obowiązek odwzajemnienia darów. Poszczególne obowiązki zostały najpeł­niej omówione na przykładzie indiańskiego po­tlaczu. Utrzymanie przez wodza pozycji w wiosce, i plemieniu, utrzymanie rangi jego rodziny, uza­leżnia się od udowodnienia,… Czytaj więcej »

PODOBNA RYWALIZACJA

Zwycięstwo zaś, to zniszczenie lub rozdanie przeciwnikom większej ilości dóbr, niż ci są w stanie zniszczyć lub odwzajemnić. Podobną rywalizację spotkać można w innych rejonach świata, ale przywykło się stosować dla niej termin „potlacz”, zaczerp­nięty z jednego z języków indiańskich, znaczący dosłownie tyle co „żywić”, „spożywać”. Taką instytucję Mauss nazywa „świadczeniami ca­łościowymi typu agonistycznego”. Typ… Czytaj więcej »

ROZPOWSZECHNIONA INSTYTUCJA

Inny charakter ma rozpowszechniona w róż­nych zakątkach świata instytucja tzw. potlaczu, która została przez etnografów najwcześniej spostrzeżona w rejonie północno-zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Żyjące tam ple­miona indiańskie urządzają niezliczone święta, podczas których dochodzi do specyficznej rywa­lizacji w ilości rozdawanych lub ostentacyjnie niszczonych na miejscu dóbr. Wódz zazwyczaj angażuje całą podległą mu grupę lokalną do po­mocy… Czytaj więcej »

RÓŻNIĄCE CECHY

Ekwiwalent w po­staci ryb w zamian za pożywienie roślinne obli­czany jest tylko w przybliżeniu: ustalonej wiel­kości pęk taro czy też przeciętnych rozmiarów koszyk taytu (małego yamu) winien być opłaco­ny wiązką ryb ważącą od 3 do 5 kg. Jednakowa wartość tych obu płatności, jak też i korzyść osiągana przynajmniej przez jedną stronę spra­wiają, że transakcja ta… Czytaj więcej »