ROZDZIELENIE WEDŁUG ZASAD

O    ile zasady dziedziczenia utrzymują podział społeczności lokalnej na poszczególne rodziny składowe, o tyle „świadczenia całościowe” czy też „wymiana ekwiwalentna” zapewniają cyr­kulację dóbr w obrębie szerszej zbiorowości. W klasycznym przypadku wymiana taka nie ma bezpośredniego charakteru ekonomicznego w tym sensie, że nie przynosi zysku zaangażo­wanym stronom. Jej podstawowa funkcja polega na okazaniu braku wzajemnej wrogości i na za­pewnieniu harmonii współżycia społecznego partnerów wymiany. Rozdzielone wedle zasad pokrewieństwa i je­go bliskości społeczeństwa prymitywne uzysku­ją możliwość połączenia się w jeden organizm. Transakcje ekwiwalentne pozwalają również na rozszerzenie zakresu stosunków przyjaźni i współpracy poza obręb społeczności lokalnej.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

ZALICZANE PRZEZ BADACZY

Wielu badaczy zalicza do tej ka­tegorii również wszelkiego rodzaju kompensa­cje, główszczyzny itp., przekazywane poszkodo­wanemu przez sprawcę. Często takie załatwie­nie sporu wiąże się z nawiązaniem przyjaznych stosunków między stronami i ma na celu wy­równanie rachunku strat i korzyści. W prak­tyce oczywiście może dojść tylko do formalne­go objawienia uczuć przyjaznych w postaci wspólnej uczty, uścisków dłoni itp.; 4) związek małżeński również w wielu wypadkach ma cha­rakter wymiany odwzajemnionej. Rozmaite ceremonie religijne i święta urzą­dzane przez jednostki, rodziny, społeczności lo­kalne stanowią okazje do realizacji mechaniz­mu wzajemności. Polega to na rozdawaniu dóbr lub wykonywaniu usług na rzecz drugiej strony.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

WŚRÓD RÓŻNYCH UMÓW

Wśród różnorodnych umów, zawieranych zgodnie z zasadą wymiany ekwiwalentnej, M. Sahlins wyróżnia przede wszystkim następują­ce rodzaje: 1) formalne związki przyjaźni lub fikcyjnego pokrewieństwa, jak np. braterstwo krwi. Zawarcie związku tego typu wiąże się z pewną ceremonią i jest zazwyczaj uzupełnio­ne przez wymianę identycznych dóbr lub upra­wnień, np. do współżycia z kobietami partnerów. Wymiana taka jest wstępem do rozwoju rzeczy­wistej więzi społecznej i uczucia wzajemnej sympatii pomiędzy stronami; 2) potwierdzenie sojuszów terytorialnych, jak np. różne święta i festyny urządzane na cześć zaprzyjaźnionych rodów. Mogą to być rody żyjące w tej samej miejscowości, czy też sąsiadujące ze sobą wioski; 3) rytuały zawarcia pokoju, kończące stany woj­ny lub krwawej zemsty pomiędzy przeciwnymi sobie stronami.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

SANKCJE W PLEMIONACH

Tak więc sankcją w tych plemionach była nie tylko utra­ta imienia oraz miejsca w hierarchii ludzi wol­nych, ale w ogóle utrata statusu człowieka wol­nego.Późniejsi badacze zauważyli, że formy ago- nistyczne nie obejmują wszystkich potlaczy urządzanych przez Indian, i że poza świętami rywalizacyjnymi — urządzanymi na cześć obcych wodzów — w innych przypadkach za­chowana jest zasada ekwiwalencji wymienia­nych darów.Wymiany ekwiwalentne są środkiem służą­cym zawieraniu pokoju i sojuszu pomiędzy bio­rącymi w nich udział grupami. Stanowią też symbol przejścia od potencjalnego konfliktu partykularnych interesów stron do ich harmo­nijnego współdziałania. Rea­lizacja pewnych celów społecznych, ustanowie­nia współpracy i sympatii wzajemnej jest funk­cją zasadniczą i niezależną od dodatkowych po­żytków towarzyszących wymianie ekwiwalent­nej.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

WYSTARCZAJĄCY STATUS

Dokładniej jest tak, że jeśli czyjś status jest w wystarczającym stopniu uznany i został potwierdzony przez zwycięskie potlacze w przeszłości (wydane tak przez niego samego, jak i przez jego przodków), wówczas można nie przyjąć darów bez obawy zbrojnej walki. W tym przypadku odmawiający musi jednak sam wy­dać potlacz, podczas którego będą rozdane jesz­cze bogatsze dary i zachowany zostanie iden­tyczny ceremoniał. Jeżeli potlacz nie polegał na ostentacyjnym zniszczeniu dóbr, to uczestnictwo w nim nakłada na obdarowanego obowiązek zwrotu, tzw. przeciwdaru z nadwyżką 30 do 100% rocznie. Niewypełnienie tego obowiązku oznacza utratę godności osobistej, a ściślej utra­tę wartości posiadanych imion, z którymi India­nie wiązali określone uprawnienia społeczne i ceremonialne.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

UTRZYMANIE POZYCJI W WIOSCE

Mauss zauważa, że w świadczeniach ca­łościowych i w potlaczu dadzą się, ściślej rzecz biorąc, wyróżnić trzy zasadnicze obowiązki: 1) obowiązek ofiarowania darów, 2) obowiązek przyjęcia darów i 3) obowiązek odwzajemnienia darów. Poszczególne obowiązki zostały najpeł­niej omówione na przykładzie indiańskiego po­tlaczu. Utrzymanie przez wodza pozycji w wiosce, i plemieniu, utrzymanie rangi jego rodziny, uza­leżnia się od udowodnienia, że sprzyja mu świat nadprzyrodzony, fortuna. Dowód polega na urządzaniu potlaczu, podczas którego imię wo­dza lub członka jego rodziny zostanie wywyż­szone, a konkurenci przeżyją poniżenie. Żadna czynność, żadne roszczenie nie nabierze „mocy prawnej”, nie będzie respektowane, jeżeli nie zostało połączone z publicznym rozdziałem lub zniszczeniem ściśle określonych dóbr. Nie mniej­szy jest obowiązek przyjęcia darów. Odmowa oznacza kapitulację, oznacza, że odmawiający nie jest w stanie zrewanżować się ani teraz, ani w przyszłości.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

PODOBNA RYWALIZACJA

Zwycięstwo zaś, to zniszczenie lub rozdanie przeciwnikom większej ilości dóbr, niż ci są w stanie zniszczyć lub odwzajemnić. Podobną rywalizację spotkać można w innych rejonach świata, ale przywykło się stosować dla niej termin „potlacz”, zaczerp­nięty z jednego z języków indiańskich, znaczący dosłownie tyle co „żywić”, „spożywać”. Taką instytucję Mauss nazywa „świadczeniami ca­łościowymi typu agonistycznego”. Typ agonis- tyczny, oparty o wzajemną wymianę (przeciw- dar = dar + nadwyżka), prowadzący do zwy­cięstwa jednej ze stron przez wyczerpanie moż­liwości przeciwnika, wydaje się być historycznie późniejszy i związany ze wzrostem rywalizacji ekonomicznej, społecznej i politycznej w ramach różnicującego się wewnętrznie społeczeństwa pierwotnego.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

ROZPOWSZECHNIONA INSTYTUCJA

Inny charakter ma rozpowszechniona w róż­nych zakątkach świata instytucja tzw. potlaczu, która została przez etnografów najwcześniej spostrzeżona w rejonie północno-zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Żyjące tam ple­miona indiańskie urządzają niezliczone święta, podczas których dochodzi do specyficznej rywa­lizacji w ilości rozdawanych lub ostentacyjnie niszczonych na miejscu dóbr. Wódz zazwyczaj angażuje całą podległą mu grupę lokalną do po­mocy w zgromadzeniu niezbędnych zapasów na rywalizacyjne święto, w trakcie którego zmierza się z innym wodzem. Podobne święta urządzają niżej postawione w hierarchii społecznej rodzi­ny. W wyniku zwycięstw poszczególne osoby z „arystokratycznych” rodów podwyższają swo­ją pozycję w hierarchii społecznej.

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz

RÓŻNIĄCE CECHY

Ekwiwalent w po­staci ryb w zamian za pożywienie roślinne obli­czany jest tylko w przybliżeniu: ustalonej wiel­kości pęk taro czy też przeciętnych rozmiarów koszyk taytu (małego yamu) winien być opłaco­ny wiązką ryb ważącą od 3 do 5 kg. Jednakowa wartość tych obu płatności, jak też i korzyść osiągana przynajmniej przez jedną stronę spra­wiają, że transakcja ta zbliżona jest do handlu. Jednakże zaznacza się tu bardzo silnie element zaufania, ponieważ ustalenie ekwiwalentu pozo­stawia się uznaniu odpłacającego; dalej, dar ini­cjujący, który z reguły jest zawsze składany przez mieszkańców wiosek śródlądowych, nie może być odrzucony. Wszystkie te cechy różnią ten typ wymiany od właściwego handlu.”

Zaszufladkowano do kategorii Prawo i kontrola | Dodaj komentarz